Afzien in de stadsgevangenis
OverigAMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zitten vol met leuke en interessante verhalen en stadsweetjes. De stadgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: de Dieventoren.
De Dieven- of Plompetoren is een opvallend gebouw in de Muurhuizen. De toren was ooit onderdeel van de eerste stadsmuur, al is hij waarschijnlijk niet gelijk met de muur gebouwd maar wat later. Het was eerst een uitzichttoren, vanwaar men goed zicht had op de Heiligenberg, de richting waar vaak vijandige Gelderse troepen vandaan kwamen.
De toren is vierkant en dat bewijst dat ze oud is. Nadat het buskruit was uitgevonden, ging men namelijk uitsluitend nog ronde torens bouwen omdat die veel sterker waren dan vierkante. Toen de tweede stadsmuur was voltooid, was een verdedigingstoren in de eerste muur niet meer nodig en werd de toren een gevangenis. Al in 1434 werd ze als zodanig genoemd.
WATER EN BROOD
De cipier die in het huis ernaast woonde, moest de gevangenen voorzien van water en brood. Dat was geen vetpot, maar de cipier kon roggebrood, kaas en bier tegen extra betaling leveren. Soms kreeg hij ook opdracht om gevangenen door middel van marteling tot een bekentenis te dwingen. Geen fijne klus, maar voor het hanteren van de pijnbank kreeg hij zes stuivers per handeling en voor het geselen zelfs acht.
KORT GESTRAFTEN
De meeste gevangenen waren kort gestraften en het waren er ook niet zo veel. Dat kostte de stad immers geld. Men koos er liever voor om mensen uit de stad te verbannen, of op pelgrimstocht te sturen naar een ver oord. Dat waren gevaarlijke ondernemingen, veel kans dat iemand daar niet van terugkwam. Langer gestraften werden in Utrecht gevangen gezet. In 1889 is de gevangenis in de Dieventoren gesloten.
RESTAURATIES
Hoewel het poortje in de toren er middeleeuws uitziet, is deze pas in 1942 aangebracht en toen kwam ook het bruggetje over de gracht. In de oorlog was er gebrek aan materialen maar restaureren vroeg niet zoveel materiaal, dus dat kon wel doorgaan. Bijkomend voordeel was dat wanneer Amersfoortse mannen werk hadden zoals bij dit soort restauraties, zij niet verplicht in Duitsland hoefden te werken.
LATIJNTJE
Het torentje op de Dieventoren is afkomstig van de Latijnse school die iets verderop in de Herenstraat stond. Toen de school in 1860 werd gesloopt, is het dak met het torentje en klok op de toren gezet. De toren kreeg toen de bijnaam het ‘Latijntje.’
WIJZER UIT 1592
De klok met één wijzer uit 1592 is één van de oudste uurwerken van Nederland. De gemeente is nog steeds eigenaar van de toren. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Beiaardschool erin gezeten en nu is de toren in gebruik door het Gilde der Edele Flumieren.