Het hemelgat in de St. Joriskerk
HistorieAMERSFOORT Amersfoort en zijn historie zit vol met leuke, interessante verhalen en stadsweetjes. De stadsgidsen van Gilde Amersfoort doen voor de lezers van De Stad Amersfoort eens in de vier weken een greep uit hun collectie. Deze week: het hemelgat in de St. Joriskerk.
In de (late) middeleeuwen verliepen heilige missen in de Katholieke Kerk nogal anders dan in latere tijd. Vooral rond Hemelvaart en Pinksteren vergaapten kerkbezoekers zich aan een ‘Hemelgat.’
RITUELEN
De fraaie St. Joriskerk, oudste van de stad, werd in 1248 ingewijd als parochiekerk. In de middeleeuwen was het geloof katholiek, andere smaken waren er niet. Dat veranderde later pas met de komst van Luther en Calvijn. De kerk zorgde voor structuur en troost voor de gelovigen in een vaak moeilijke tijd. Belangrijke rituelen rond doop, huwelijk en begrafenis hoorden daarbij.
In de kerk was het ook een komen en gaan van passanten, er stonden maar liefst dertig altaren van toenmalige Gilden en voorname families. De meeste mensen waren analfabeet, daarom waren de kerkmuren versierd met een bonte stoet aan Bijbelse voorstellingen. Een vorm van aanschouwelijk onderwijs, zo kon men vertrouwd raken en blijven met de Heilige Schrift en de christelijke moraal.
HEMELGAT
Sommige kerken zoals de St. Joriskerk, hebben een zogenaamd Hemelgat. Dat speelde een wel heel bijzondere rol: het werd vroeger gebruikt om Bijbelverhalen uit te beelden. Dit gat valt in de kerk nauwelijks op, maar halverwege de middenbeuk is dat in het gewelf te zien. Het is afgedekt met een houten luik. Op Hemelvaartsdag takelde men tijdens de heilige mis een houten Christusbeeld op en deze verdween door het gat in de hemel, zo leek het. De mensen konden Jezus dus met eigen ogen zien opstijgen.
Er wordt wel gezegd dat men met Pinksteren zelfs een koppel witte duiven door dit gat de kerk liet invliegen, als symbool van het neerdalen van de Heilige Geest. Een vorm van volksvermaak, jazeker, maar ook bedoeld om indruk te maken en kerkbezoekers te imponeren.
FRESCO’S
Rond het hemelgat zijn prachtige fresco’s te zien. Aan de oostzijde een zegenende God de Vader met wereldbol, westelijk de duif als symbool van de Heilige Geest, noordelijk de werktuigen waarmee Jezus werd gemarteld en zuidelijk Maria met kind.
De St. Joriskerk ging in 1579 over in gereformeerde handen. Dat maakte een abrupt einde aan deze ‘Paapse afgoderij’. De schilderingen verdwenen onder een dikke laag kalk. Tijdens de dienst staat vooral het woord van God centraal. Mensen konden nu ook zelf de Bijbel lezen. En het Hemelgat? Dat is er nog steeds, er hangt nu een fraaie kroonluchter. Het is geen toegang tot de hemel meer, maar blijft altijd handig om eventueel materialen op te hijsen.